การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์และเปรียบเทียบ ความเหมือนและความแตกต่างของหนี่วาในวัฒนธรรมจีนและพญานาคในความเชื่อของไทยและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับหนี่วาและพญานาค 2) ศึกษาบทบาทของหนี่วาและพญานาคในตำนานของจีนและไทย ในการศึกษานี้ใช้ทฤษฎีบทบาทหน้าที่ของคติชนในสังคม เครื่องมือวิจัยที่ใช้ของการศึกษานี้ ใช้การสัมภาษณ์ เชิงลึกผู้เชี่ยวชาญจำนวน 3 ท่าน จากนั้นนำข้อมูลมาวิเคราะห์และสรุปผลเชิงบรรยาย

           ผลการศึกษาตามวัตถุประสงค์พบว่า 1) หนี่วาและพญานาคต่างทำหน้าที่เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจและสะท้อนความเชื่อเรื่องความอุดมสมบูรณ์ แต่มีตรงที่ การที่มนุษย์เกิดจากความกลัวภัยธรรมชาติและในสมัยก่อนวิทยาการการแพทย์ยังไม่สูงทำให้เกิดความต้องการเพิ่มอัตราการเกิดของมนุษย์ จึงก่อให้เกิดความเชื่อว่าหนี่วาเป็นผู้ซ่อมแซมโลก และเป็นมารดาผู้สร้างมนุษย์ ก่อให้เกิดเป็นพิธีกรรมเซ่นไหว้บูชาหนี่วา ขณะที่พญานาคเกิดมาจากที่มนุษย์เกิดความกลัวภัยธรรมชาติความแห้งแล้งและขาดที่พึ่งทางจิตใจในแง่ศีลธรรม จึงทำให้เกิดความเชื่อว่าพญานาคเป็นผู้ดลบันดาลน้ำให้มนุษย์และความเชื่อว่าเป็นสื่อกลางในการสอนให้มนุษย์เข้าถึงธรรมคำสอนหรือนิพพาน ก่อให้เกิดเป็นประเพณีบุญบั้งไฟ ประเพณีบวชนาค พิธีกรรมบูชาพญาศรีสัตตนาค ซึ่งนำไปสู่ความหมายของความอุดมสมบูรณ์ด้านเกษตรกรรม 2) การศึกษาบทบาทในตำนานพบว่า หนี่วากำเนิดมาจากความกลัวภัยธรรมชาติของมนุษย์ ทำให้หนี่วามีบทบาททำหน้าที่เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจให้กับสังคมและ ชุมชน ขณะที่พญานาคมีบทบาทเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจในการเชื่อมพระพุทธศาสนา ชุมชน และความศรัทธา และดลบันดาลให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ เช่น ประเพณีบุญบั้งไฟ ทั้งสองจึงมีบทบาทสำคัญในการช่วยมนุษย์รับมือกับความกลัวต่อสิ่งที่เหนือการควบคุมของมนุษย์ พร้อมธำรงความเชื่อ ค่านิยม และอัตลักษณ์วัฒนธรรมของสังคม

              This qualitative study aims to (1) analyze and compare the similarities and differences between Nüwa in Chinese culture and the Naga in Thai beliefs, including their associated rituals, and (2) examine the roles of Nüwa and the Naga in Chinese and Thai mythology. The study applies the functional theory of folklore in society and collects data through in-depth interviews with three experts. The data were analyzed using descriptive interpretation.

              The findings indicate that both Nüwa and the Naga serve as spiritual anchors and reflect beliefs related to prosperity, though their origins and functions differ. Nüwa emerged from human fear of natural disasters and the need to sustain the human population in the absence of advanced medical knowledge. She is considered the creator of humankind and the restorer of the world, which led to rituals venerating her. In contrast, the Naga arose from human concerns about drought and moral uncertainty, serving as a bringer of water and a spiritual mediator guiding humans toward Buddhist teachings and nirvana. This belief gave rise to rituals such as the Bun Bang Fai Festival, Naga ordination ceremonies, and worship of Phaya Si Satthanak, emphasizing agricultural prosperity. The study also reveals that in mythology, Nüwa functions as a source of psychological and communal stability, while the Naga serves as a spiritual link connecting Buddhism, community, and faith, also promoting prosperity. Both figures play crucial roles in helping humans cope with uncontrollable natural and social forces, while preserving cultural beliefs, values, and communal identity.

ธวัช ปุณโณทก. (2533). ความเชื่อและคติชนไทย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

พระนัด จารุวณฺโณ (ยีรัมย์) และคณะ. (2564). การศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อและพิธีกรรมในการ

ทำบุญแซนโฏนตา ของชาวจังหวัดสุรินทร์. วารสารวิชาการ มจร บุรีรัมย์, 6(2), 301-315.

พระมหายุทธนา นรเชฎโฐ และคณะ. (2567). อิทธิพลความเชื่อเรื่องพญานาคที่มีต่อ

พระพุทธศาสนาในประเทศไทย. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 11(3), 1-18.

พิทยา พุทธานันท์. (2561). พญานาคกับพุทธศาสนาไทย: การศึกษาคติความเชื่อผ่านพระไตรปิฎกและตำนานพื้นบ้านภาคอีสาน.

กรุงเทพมหานคร: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).

ไพรินทร์ ศรีสินทร. (2558). ภาพพจน์ของเทพหนี่วา (女娲) ในวรรณคดีจีน: การวิเคราะห์เชิงสตรีนิยมเชิงนิเวศ.

กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ลลนา ศักดิ์ชูวงษ์. (2548). การให้ความหมายและเหตุผลการดำรงอยู่ของประเพณีบั้งไฟพญานาคในยุคโลกาภิวัตน์.

วิทยานิพนธ์นิเทศศาสตรมหาบัญฑิต, มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.

วิเชียร นามการ. (2554). พญานาค: ความเชื่อ ความหมาย และอิทธิพลทางวัฒนธรรมในสังคมไทย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

วิเชียร ลักษณะ. (2542). จิตวิทยาสังคมและบทบาทของบุคคล. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

ศิราพร ณ ถลาง. (2563). ทฤษฎีคติชนวิทยา: วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนานและนิทานพื้นบ้าน. กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สมชาย ใจดี. (2555). การศึกษาและวิเคราะห์ตำนานของหนี่วา (女娲) ในวรรณคดีจีน. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สุนันทา เงินไพโรจน์. (2565). พิธีกรรมและวัฒนธรรมไทย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.