บทความนี้มุ่งวิเคราะห์พัฒนาการและบริบทของนโยบายการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวของประเทศไทยภายใต้แผนแม่บทการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวแห่งชาติ (พ.ศ. 2551 - 2565) ในฐานะเครื่องมือเชิงนโยบายและเชิงการคลังเพื่อขับเคลื่อนการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืนให้สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และแนวทางเศรษฐกิจ BCG ของประเทศไทย การศึกษาใช้การวิจัยเชิงเอกสารร่วมกับการวิเคราะห์เชิงนโยบาย และการศึกษาเปรียบเทียบกรณีต่างประเทศเพื่อสังเคราะห์บทเรียนเชิงระบบ ผลการศึกษาพบว่า แม้ไทยดำเนินนโยบายอย่างต่อเนื่อง โดยเริ่มจากหน่วยงานนำร่อง 45 หน่วยงานและเกณฑ์สินค้า 14 หมวด และกำหนดเป้าหมายให้หน่วยงานภาครัฐดำเนินการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวไม่น้อยกว่าร้อยละ 60 ของงบประมาณพัสดุรวม แต่การขับเคลื่อนยังมีลักษณะกระจัดกระจาย ขาดแรงจูงใจที่ทำได้จริงในทางปฏิบัติ และระบบติดตามประเมินผลที่ชัดเจนและเชื่อมโยงข้อมูลได้ทั้งระบบ บทความจึงเสนอแนวทางเชิงนโยบายแบบจัดลำดับเครื่องมือ 4 ประการ ได้แก่ (1) ปรับปรุงกฎหมายและระเบียบพัสดุให้คำนึงถึงความคุ้มค่าตลอดอายุการใช้งาน (LCC) และกำหนดเกณฑ์สิ่งแวดล้อมขั้นต่ำ โดยเริ่มจาก Negative List หรือบัญชีรายการต้องห้ามสำหรับสินค้าที่ทำลายสิ่งแวดล้อมซึ่งเป็นมาตรการที่ดำเนินการได้ง่ายกว่าแนวทางให้รางวัลทางงบประมาณ (2) ออกแบบมาตรการระยะเปลี่ยนผ่าน (transition period) เพื่อไม่ให้มาตรฐานสูงกลายเป็นกำแพงกั้นทางการค้าต่อ SMEs โดยใช้เกณฑ์แบบให้คะแนนเพิ่มและยอมรับหลักฐานเทียบเท่าในช่วงต้น ควบคู่กับกองทุนหรือคูปองสนับสนุนค่าใช้จ่ายการรับรองมาตรฐาน และวางมาตรการ Top-up หรือการผูก KPI ด้านสีเขียวเป็นระยะต่อยอด เมื่อมีความพร้อมเชิงสถาบัน (3) สร้างเกณฑ์กลางคุ้มครองผู้ปฏิบัติ (safe harbor rule) ผ่านความร่วมมือระหว่างกรมบัญชีกลางและสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินในการออกแนวปฏิบัติร่วมและรายการหลักฐานมาตรฐาน เพื่อให้เจ้าหน้าที่พัสดุกล้าตัดสินใจตามเกณฑ์ GPP และ LCC โดยลดความเสี่ยงจากการถูกทักท้วงภายหลัง (4) พัฒนาระบบ e-GP โดยเริ่มจาก มาตรฐานข้อมูลกลาง (data standard) และ API เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลฉลาก/การรับรอง พร้อมฐานข้อมูลรวมศูนย์ที่มี audit trail ตรวจสอบย้อนหลังได้ ก่อนการต่อยอดไปสู่ AI หรือ Blockchain ทั้งนี้ การจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวควรถูกมองเป็นกลไกการคลังเพื่อการบริหารภาครัฐอย่างยั่งยืนที่ต้องบูรณาการกติกา แรงจูงใจ สถาบัน และโครงสร้างพื้นฐานข้อมูลเข้าด้วยกัน ไม่ใช่นโยบายสิ่งแวดล้อมเพียงด้านเดียว

      This article examines the evolution and policy context of Thailand’s Green Public Procurement (GPP) under the National Green Procurement Master Plan (2008-2022), positioning GPP as a policy and fiscal instrument to advance sustainable production and consumption in alignment with the Sustainable Development Goals (SDGs) and Thailand’s Bio-Circular-Green (BCG) economy agenda. The study employs documentary research, policy analysis, and cross-country case comparisons to synthesize system-level lessons. The findings indicate that, although Thailand has implemented GPP continuously-beginning with 45 pilot agencies and 14 product categories, and setting a target for public agencies to procure green goods and services at no less than 60% of total procurement expenditure-implementation remains fragmented. Key constraints include limited workable incentives for practitioners, weak protection for procurement officers facing ex post audits, and an underdeveloped monitoring and evaluation architecture that lacks end-to-end data linkage. Accordingly, the article proposes a sequenced, four-pronged policy package: (1) refine procurement laws and regulations to emphasize life-cycle value (Life Cycle Costing: LCC) and minimum environmental criteria, starting with a Negative List that prohibits procurement of environmentally harmful products-an approach more feasible than immediate reward-based budgeting; (2) introduce a transition period to prevent high standards from becoming non-tariff barriers for SMEs by initially prioritizing award criteria (scoring), recognizing equivalent evidence, and establishing targeted funds/vouchers to subsidize certification costs, while treating budget top-ups or green KPI-linked allocations as a later-stage instrument once institutional readiness is secured; (3) establish an explicit Safe Harbor Rule through joint guidance between the Comptroller General’s Department and the State Audit Office, including standardized documentation requirements, to reduce audit-related risk and enable officers to apply GPP and LCC with confidence; and (4) upgrade the e-GP ecosystem by prioritizing data foundations-common data standards and APIs to connect ecolabel/certification information-supported by centralized databases with robust audit trails, before advancing to AI or blockchain solutions. Overall, GPP should be understood as an integrated governance and fiscal reform that must align rules, incentives, oversight institutions, and data infrastructure, rather than as a stand-alone environmental initiative.

กรมควบคุมมลพิษ. (2555). รายงานผลการดําเนินงานโครงการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวระยะที่ 1. กรุงเทพมหานคร: กระทรวง

ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.

กรมควบคุมมลพิษ. (2561). รายงานการดําเนินงานโครงการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวระยะที่ 2. กรุงเทพมหานคร: กระทรวง

ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.

กรมควบคุมมลพิษ. (2566). รายงานการดําเนินงานแผนแม่บทการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวระยะที่ 3 (พ.ศ. 2560–2565).

กรุงเทพมหานคร: กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.

กรมควบคุมมลพิษ. (2567). คู่มือการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าและบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2567. กรุงเทพมหานคร:

กรมควบคุมมลพิษ.

กระทรวงการคลัง. (2560). พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560. กรุงเทพมหานคร: สํานักพิมพ์คณะกรรมการวินัยการคลัง.

ชนัสดา ทวีชีพ และไผทชิต เอกจริยกร. (2564). มาตรการทางกฎหมายในการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าและบริการของภาครัฐที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย. วารสารรัชต์ภาคย์, 15(41), 101–113.

เอื้อมพร มัชฌิมวงศ์. (2556). การส่งเสริมการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวของภาครัฐในประเทศไทย (Green Public Procurement in Thailand). วารสารสิ่งแวดล้อม, 17(4), 16–25.

สํานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). รายงานการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ BCG ของประเทศไทย.

กรุงเทพมหานคร: สํานักนายกรัฐมนตรี.

Adell, A. (2022). Monitoring & evaluation of sustainable public procurement. Bangkok: Thai–German

Cooperation.

European Commission. (2017). Buying green! A handbook on green public procurement

(3rd ed.). Luxembourg: Publications Office of the European Union.

European Commission. (2020). A new circular economy action plan: For a cleaner and more competitive

Europe. Brussels, Belgium: European Commission.

European Commission. (2022). EU green public procurement criteria. Brussels, Belgium: European Commission.

European Union. (2014). Directive 2014/24/EU on public procurement. EU: EUR-Lex.

Fabrycky, W. J., & Blanchard, B. S. (1991). Life-cycle cost and economic analysis. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

Gluch, P., & Baumann, H. (2004). The life cycle costing (LCC) approach: A conceptual discussion of its

usefulness for environmental decision-making. Building and Environment, 39(5), 571–580.

Hood, C. (1991). A public management for all seasons? Public Administration, 69(1), 3–19.

ISO. (2017). ISO 15686-5: Buildings and constructed assets–Service life planning–Part 5: Life cycle costing.

Geneva: International Organization for Standardization.

Japan Ministry of the Environment. (2020). Annual report on the implementation of the green purchasing law. Tokyo: MOE Japan.

KEITI (2021). Annual report on green purchasing inthe Republic of Korea. Seoul: KEITI.

Kirchherr, J., Reike, D., & Hekkert, M. (2017). Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114

definitions. Resources, Conservation and Recycling, 127, 221–232.

Kooiman, J. (2003). Governing as governance. London: Sage.

Lemos, M. C., & Agrawal, A. (2006). Environmental governance. Annual Review of Environment and Resources, 31(1), 297–325.

OECD. (2021). Green public procurement: Leveraging public spending to drive the transition to a green

economy. Paris: OECD Publishing.

OECD. (2024). Harnessing public procurement for the green transition. Paris: OECD Publishing.

Thai–German Cooperation. (2011). Implementation of green public procurement in Thailand. Bangkok: Thai–German Cooperation.

UNEP. (2017). Green fiscal policy framework. Nairobi, Kenya: United Nations Environment Programme.

UNEP. (2020). Sustainable public procurement implementation guidelines. Nairobi, Kenya: United Nations

Environment Programme.

World Bank. (2020). Transforming public procurement systems through digital innovation: Lessons from

Korea’s KONEPS. Washington, DC: World Bank.

WTO. (2025). Trade Policy Review: Thailand (WT/TPR/S/480). Geneva: World Trade Organization