การประกาศใช้พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 หรือ

“กฎหมายสมรสเท่าเทียม” เมื่อวันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2568 ถือเป็นหมุดหมายสําคัญในการพัฒนากฎหมายไทยและการขับเคลื่อน

สิทธิมนุษยชนในภูมิภาคอาเซียน การรับรองสิทธิการสมรสของบุคคลทุกเพศไม่เพียงสะท้อนความก้าวหน้าทางกฎหมาย แต่ยังชี้

ให้เห็นถึงผลลัพธ์ของการเคลื่อนไหวทางสังคมที่ยาวนาน การสร้างกรอบการตีความเชิงสิทธิมนุษยชน และการใช้กฎหมาย

เป็นกลไกสร้างความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างในสังคม

     บทความนี้มุ่งวิเคราะห์การบังคับใช้กฎหมายสมรสเท่าเทียมในประเทศไทยผ่านกรอบคิด 3 มิติ ได้แก่ (1) สิทธิมนุษยชน

ซึ่งเน้นความเสมอภาคและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ (2) การเคลื่อนไหวทางสังคม (social movements) ที่อธิบายการระดม

ทรัพยากรและการใช้โอกาสทางการเมืองเพื่อสร้างแรงกดดันเชิงนโยบาย และ (3) การขับเคลื่อนทางกฎหมาย (legal mobilisation)

ที่ชี้ให้เห็นว่ากฎหมายสามารถเป็นทั้งผลลัพธ์และเครื่องมือของการเปลี่ยนแปลงทางสังคมได้พร้อมกัน

     ผลการวิเคราะห์พบว่า กฎหมายสมรสเท่าเทียมของไทยได้สร้างผลกระทบทั้งในเชิงกฎหมาย สังคม และสิทธิมนุษยชน

โดยขยายสิทธิของคู่รักเพศเดียวกันในด้านมรดก การรับบุตรบุญธรรม การตัดสินใจทางการแพทย์ และสวัสดิการต่าง ๆ รวมทั้ง

ช่วยยกระดับสถานะของประเทศไทยในฐานะผู้นําด้านสิทธิมนุษยชนในภูมิภาค อย่างไรก็ตาม ความท้าทายยังคงปรากฏอยู่

ทั้งในแง่ข้อจํากัดทางกฎหมาย เช่น การรับรองอัตลักษณ์เพศของบุคคลข้ามเพศ และการเข้าถึงเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์

ตลอดจนทัศนคติของสังคมไทยที่ยังมีความหลากหลายทางความเชื่อ

     The promulgation of the Amendment to the Civil and Commercial Code (No. 24), B.E. 2567 (2024),

known as the “Marriage Equality Act,” on January 23, 2025, represents a significant milestone in the development

of Thai law and the advancement of human rights in the ASEAN region. The recognition of marriage

rights for individuals of all genders not only reflects legal progress but also underscores the outcomes of

long-standing social movements, the construction of human rights–based interpretive frameworks, and the

use of law as a mechanism for structural social transformation.

     This article analyzes the implementation of the Marriage Equality Act in Thailand through three

conceptual frameworks: (1) human rights, which emphasize equality and human dignity; (2) social movements,

which explain the mobilization of resources and the use of political opportunities to exert policy pressure;

and (3) legal mobilization, which highlights how law can function simultaneously as both the outcome and

the instrument of social change.

     The findings indicate that Thailand’s Marriage Equality Act has generated wide-ranging impacts

in legal, social, and human rights dimensions by extending rights to same-sex couples in areas such as

inheritance, adoption, medical decision-making, and welfare benefits. It has also elevated Thailand’s

position as a regional leader in human rights. Nevertheless, challenges persist, including legal limitations—such

as the recognition of gender identity for transgender individuals and access to assisted reproductive

technologies—as well as the diverse social attitudes and beliefs within Thai society.

ปรางทิพย์ เนตรน้อย. (2568). ความเชื่อมโยงของกฎหมาย ‘สมรสเท่าเทียม’ กับ Living Will. ค้นเมื่อ 8 ส.ค. 2568,

จาก https: //old nationalhealth.or.th/th

สมาคมเพื่อนชุมชน. (2564). ทําความรู้จัก “สิทธิมนุษยชน”. ค้นเมื่อ 28 กรกฎาคม 2568, จาก

https://www.community.or.th/ทําาความรู้จัก-สิทธิมนุษย/

Amnesty International Thailand. (2025). สมรสเท่าเทียมให้สิทธิอะไรบ้าง?

ค้นเมื่อ 25 กรกฎาคม 2568, จาก https://www.amnesty.or.th/blog/2025/07/thai-marriage-equality-gaps/

Cover, R. M. (1983). The Supreme Court, 1982 Term—Foreword: Nomos and Narrative.

Harvard Law Review, 97(4), 4–68.

Felstiner, W. L. F., Abel, R. L., & Sarat, A. (1980). The emergence and transformation of disputes: Naming,

blaming, claiming. Law & Society Review, 15(3/4), 631–654.

McCarthy, J. D. & Zald, M.N. (1977). Resource Mobilization and Social Movements: A Partial Theory.

American Journal of Sociology, 82(6), 1212–1241.

McAdam, D., Tarrow, S., & Tilly, C. (2001). Dynamics of contention. New York: Cambridge University Press.

McCann, M. (1994). Rights at work: Pay equity reform and the politics of legal mobilization.

USA: The University of Chicago Press.

Rosenberg, G. N. (1991). The hollow hope: Can courts bring about social change?

USA: The University of Chicago Press.

Tarrow, S. (2008). Charles Tilly and the Practice of Contentious Politics.

Social Movement Studies, 7(3), 225–246. https://doi.org/10.1080/14742830802485601

Tilly, Charles. (1978). From mobilization to revolution. Reading, Massachusetts: Addison-Wesley Publishing Company.

Tilly, Charles. (1978). From Mobilization to Revolution. New York: McGraw-Hill.

Tilly, Charles. (2004). Social movements, 1768–2004. New York: Paradigm Publishers.

United Nations Development Programme (UNDP). (2019). New study reveals favourable attitudes towards

LGBT people in Thailand, but also persistent stigma, discrimination, violence, and exclusion.

Retrieved July 25, 2025, from https://www.undp.org/thailand/press-releases/new-study-reveals-favourable-

attitudes-towards-lgbt-people-thailand-also-persistent-stigma-discrimination-violence-and